Lazio Roadtrip Umbrië

In de voetsporen van de Etrusken (deel I)

De Etrusken leefden in Midden-Italië en deze beschaving bereikt zijn hoogtepunt in de 6e eeuw v.Chr. De oorsprong van de Etrusken is al sinds de oudheid onderwerp van discussie. Een groot deel van deze ooit zo machtige beschaving werd bijna geheel uitgewist door zijn veroveraar, de Romeinen. Niettemin is het erfgoed van deze mysterieuze bevolking nog steeds zichtbaar op veel plaatsen. Etruskische graven, muurschilderingen, allerlei kunstvoorwerpen, religieuze gebruiken en architectuur zijn een overtuigend bewijs van een grote welvaart en een belangrijke bijdrage aan de geschiedenis van de mediterrane cultuur.

Deze route betreedt een fractie van het gebied waar de Etrusken hun voetsporen hebben achtergelaten. We reizen van Orvieto naar Civita di Bagnoregio, langs Bolsena om vervolgens enkele beroemde città del tufo te bezichtigen en uiteindelijk te eindigen aan de kust bij Monte Argentario.

De Etrusken leefden vooral in een landschap dat ooit door vulkanische activiteit is gevormd. Tufsteenrotsen werden gebruikt als bouwmateriaal en dat is ook de kenmerkende kleur van de streek waar deze reis doorheen gaat.

Orvieto

Hoog op een tufsteenplateau kijkt Orvieto uit over vruchtbare Umbrische valleien waar enkele beroemde wijnen worden geproduceerd. De witte wijnen worden al sinds de Etrusken gemaakt. Tijdens de Etruskische periode heette Orvieto Velzna en is een van de oudste steden van Italië. Gesticht in de 9e eeuw v.Chr. werd het door de Romeinen in 264 v.Chr. verwoest en kwam het in de middeleeuwen weer tot bloei. In de loop van 3000 jaar bouwden inwoners van de stad een labyrint van tunnels die door trappen en kamers met elkaar verbonden zijn. Een aantal van deze met handgemaakte grotten worden nog steeds als kelders gebruikt. Het tunnelstelsel is tegenwoordig nog steeds te bezichtigen.

Het pronkstuk van Orvieto is de kathedraal, een kleurrijk voorbeeld van romaans-gotische architectuur en rijk aan kunstwerken. Prachtig is de bewonderenswaardige gevel versierd met pilaren, gouden tegels en bronzen beelden. De bouw begon in 1290 ter ere van het Mirakel en het heeft ruim 3 eeuwen geduurd voor het heiligdom was voltooid.

Het was een Boheemse priester, die na een bedevaart naar Rome, op de terugweg in Bolsena een mis opdroeg en rijkelijk bloed zag druppelen van de hostie en zo het altaardoek doorweekte. Vervolgens was het Paus Urbanus IV die het doek naar Orvieto liet brengen om het daar te bewaren. Er werd besloten een kathedraal te bouwen om de relikwie in te bewaren. De gehele gebeurtenis leidde tot het Feest van Corpus Christi.

Het elegante roosvenster boven het centrale portaal is tussen 1354 en 1380 door Orcagna gemaakt. Toppunt is het meesterwerk van het laatste oordeel uit 1499 in de Capella di San Brizio. Afbeeldingen van de opstanding en verdoemenis vormen een van de belangrijkste fresco’s van de renaissance.

In het hart van Orvieto staan indrukwekkende monumentale palazzi. De rijkdom van de stad is onder ander terug te voeren naar de pausen die het lange tijd als residentie gebruikten. Een wandeling over de stadsmuur van de oude stadspoort Porta Maggiore naar het kerkje San Giovanni is een aanrader. Vanaf de muur heb je een fenomenaal uitzicht op het dal die de Etrusken ook moeten hebben gehad. Een ander indrukwekkende bezienswaardigheid is de Pozzo di San Patrizio, een waterput van Sint Patrick voorzien van een dubbele wenteltrap waarover ezels konden lopen om water te dragen.

Aan de Piazza Duomo staan twee musea, het Museo Archeologico Nazionale met Etruskische vondsten en het Museo Archaeologico Faina. Achter de Via Cavour ligt de Pozzo della Cava met onderaardse geheime gangen, gegraven door de Etrusken. In de nabije omgeving van de stad is een Etruskische necropolis dat door wijn- en boomgaarden wordt omgeven.

Etruskische steden waren onafhankelijke stadstaten die met elkaar verbonden waren door een gemeenschappelijke religie, taal en cultuur. Steden ontwikkelde zich onafhankelijk van elkaar en daardoor waren er duidelijke verschillen tussen de ene stad en de andere. Verovering van nieuw grondgebied werd hoofdzakelijk ondernomen door individuele steden.

De reis van Orvieto naar onze volgende bestemming gaat door een groen heuvellandschap waarvan de vruchtbare grond al door de Etrusken werd verbouwd. Vondsten van landbouwwerktuigen, maar ook aardewerk en kostbare voorwerpen gemaakt van goud en zilver zijn hoofdzakelijk teruggevonden in hun necropoli, oftewel graven.

Civita di Bagnoregio

In een haast surrealistisch lijkend landschap vinden we onze volgende bestemming. Civita di Bagnoregio ligt op zo’n 443 meter hoogte op een tufsteenkegelvormige heuvel omringd door een mediterraan landschap. Van een afstand lijkt het dorp zich vast te klampen aan de berg en het ieder moment uiteen kan vallen in de afgrond. Onderhevig aan voortdurende erosie staat het bekend als de ‘stervende stad’.

Op mistige ochtenden lijkt het wel een onwerkelijk schouwspel wanneer het dorp boven de mist lijkt te zweven. Civita di Bagnoregio ligt in het hart van Tuscia, de bakermat van de Etruskische cultuur. De hoeksteen is zo’n 2500 jaar geleden gelegd en toen wisten de Etrusken al huizen op ingenieuze wijze te bouwen en zich te beschermen tegen het aardbevingsgevoelige gebied. In de directe omgeving zijn sporen teruggevonden waarbij de Etrusken geprobeerd hebben regenwater op te vangen en de stroom van de rivier te beheersen door een systeem van kanalen te graven.

De wandeling en klim over de loopbrug geeft je het gevoel dat je in een andere tijd stapt en de moderne tijd achter je laat. Eenmaal onder de oude stadspoort van Santa Maria gewandeld te hebben kom je terecht in een wirwar van smalle straatjes en pleintjes met eeuwenoude huizen. Bloemen op terrassen en hangend aan balkons geven kleur aan de omgeving. Het dorp straalt de typische gelatenheid en vredigheid uit van een middeleeuwse stad die tumultueuze tijden heeft overleefd. Op het centrale plein staat de fraaie romaanse kerk San Donato, maar de grootste bezienswaardigheid is het kleine centrum waar je jezelf in kan verliezen.

Dat de stad nog niet is vergaan is onder andere te danken aan een handvol inwoners die er alles aan doen om Civita overeind te houden. Met zorg worden huizen opgeknapt en straten onderhouden.

Bolsena

Gelegen aan de noordoever van het beroemde Lago di Bolsena ligt een charmant plaatsje met de gelijknamige naam: Bolsena. Vanwege zijn vorm en ligging wordt dit grootste vulkanische meer van Europa ook wel de ‘navel van Italië’ genoemd. Zowel de pelgrimsroute, de Via Francigena, als de beroemde Via Cassia doorsnijden Bolsena. Net iets buiten het historisch centrum ligt de oude Etruskische nederzetting Volsinii, gesticht in de 3e eeuw v.Chr. De natuurlijke omgeving is vrijwel geheel ongerept en het water van het meer is zo schoon dat het een populaire zomerbestemming is. De strandjes rondom het meer worden gekenmerkt door zwartachtig zand, een kleur die is overgebleven van de oude vulkaan.  Aan de oevers liggen middeleeuwse dorpen waar oude tradities in ere worden gehouden.

Omzoomd door groene vegetatie waakt Bolsena over het meer. Vanaf de Rocca dei Monaldeschi zijn prachtige panorama’s te zien. Het 13e -eeuwse kasteel werd gebouwd om de omringende dorpen te beschermen tegen invallen van de barbaren. Nu is er gevestigd het Territoriale Museum met vondsten van de Etrusken die rondom het meer hebben geleefd. Ooit wemelde het hier van de pelgrims, tegenwoordig zijn het toeristen die genieten van de middeleeuwse straatjes en mensen die op zoek zijn naar de kerk van Santa Cristina, waar de transsubstantiatie (misdoek) werd waargenomen. Dit misdoek maakt nu deel uit van de kerkschat in de beroemde kathedraal van Orvieto. Het wonder wordt herdacht op Sacramentsdag met een processie over een kilometerslang tapijt gemaakt van bloemen.

Het nabijgelegen Grotte di Castro is een Etruskische necropolis.

Na een wandeling tussen de tufsteengebouwen van het centro storico rijden we verder over slingerwegen naar enkele goed bewaarde geheimen in het zuiden van Toscane. We betreden de streek Maremma met veel archeolische vondsten en belangrijke sporen die de Etrusken hebben achtergelaten. Zo kun je het Parco Archeologico degli Etruschi bij het plaatsje Vitozza bezoeken. Neem de tijd, want er zijn zo’n 180 grotten te verkennen.

0 reacties op “In de voetsporen van de Etrusken (deel I)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.