Etruskische reis door de Maremma (deel II)

Gelegen in het zuiden van Toscane vinden we de streek Maremma. In de vroege oudheid vestigden zich hier de Etrusken waarvan de sporen nog steeds zichtbaar zijn. Over de herkomst van deze oude beschaving bestaat geen eensgezindheid. Wel dat ze zich snel verspreid hadden tussen de rivieren de Arno en de Tiber aan de Tyrreense kant van Italië. De opkomst van het Romeinse Rijk zorgde voor de ondergang van de Etrusken en hun cultuur. We nemen je mee door een historisch landschap met eeuwenoude schilderachtige dorpjes en antieke vindplaatsen waar de Etrusken ons voor gingen.

Pitigliano

Wanneer we Pitigliano naderen, worden we getrakteerd op een adembenemend plaatje. Het lijkt net of de huizen rechtstreeks uit het tufsteen zijn uitgehouwen. Gevaarlijk balanceert het dorp 300 meter boven het dal. Deze natuurlijke defensieve positie wordt nog eens versterkt door de aanwezigheid van muren. Het Toscaanse stadje maakt deel uit van ‘I Borghi del Tufo’, dorpen gesneden uit tufsteen, gelegen op de grens met Toscane en Lazio.

De zuidelijke regio van Toscane wordt veel minder bezocht door toeristen dan de dorpen en steden noordelijker in de regio. Het is een verademing dat Pitigliano veel minder is beïnvloed door het toerisme dan je misschien zou verwachten.

We parkeren de auto buiten het historisch centrum en genieten van het spectaculaire panorama. Het opmerkelijke uitzicht op Pitigliano met lange middeleeuwse huizen die als het ware ingemetseld zijn in het tufsteenplateau, is al een hoogtepunt.

Pitigliano wordt al bewoond sinds de Etruskische tijd, daarna waren het de Romeinen, de Aldobrandeschi familie (de 1ste heren van de Maremma), de Orsini, de Medici en de Lotharingen families. Al deze heersers hebben hun sporen nagelaten. Zo zijn er Etruskische graven, de Romeinse oorsprong van de antieke Gens Petilia (vandaar de naam Pitigliano) en de Lotharingen-familie die de stedelijke ontwikkeling en modernisering hebben gestart. Tussen 1500 en 1600 ontstond er in Pitigliano een groeiende Joodse gemeenschap, omdat de heersende familie Orsini een tolerante houding had, anders dan Rome. Pitigliano staat bekend als Piccola Gerusalemme, oftewel Little Jerusalem, door de lange aanwezigheid van een Joodse gemeenschap. Tijdens het fascisme verlieten de joden de stad en gingen op het platteland wonen.

We starten op Piazza Pietruccioli. Vanaf hier heb je toegang tot de oude versterkte citadel en ook het centrale plein, genaamd Piazza Garibaldi. De belangrijkste bezienswaardigheden van Pitigliano liggen allemaal dicht bij elkaar. Op de Piazza Cavour kun je de bogen van een machtig aquaduct bewonderen, gebouwd in de 16de eeuw door Gian Francesco Orsini. Het grote paleis van Orsini staat op het Piazza della Repubblica en herbergt tegenwoordig het Civic museum. Het geeft een kijkje in het land van artefacten met vondsten uit de Bronzen tijd en de Etruskische tijd.

Foto: @claudio_filo
Foto: @claudio_filo
Foto: @claudio_filo

Een wandeling langs de Via Roma is een genot voor een fotograaf. De typisch Italiaanse straatjes met wapperende was en opgefleurd met bloemen zijn prachtig. Aan het einde van de Via Roma staat op de Piazza San Gregorio de kathedraal van Pitigliano, gebouwd in de middeleeuwen en daarna een aantal keren herbouwd. Zo kreeg de kathedraal in de 16e eeuw een barokke stijl. Binnen zijn enkele meesterwerken te bewonderen. Verderop staat de kerk van Santa Maria met een prachtige gevel uit de 16e eeuw. Vanaf hier kun je jezelf helemaal laten onderdompelen in een reeks smalle straatjes en steegjes. Schilderachtig is de opeenvolging van oude huizen en monumenten waardoor het lijkt alsof de tijd eeuwenlang heef stilgestaan. Je wordt opgezogen in een lange geschiedenis tussen middeleeuwse trappen en nissen, bogen en smalle straatjes, allemaal in hetzelfde tufsteen.

Een belangrijk kenmerk van Pitigliano is dat elk huis een kelder in tufsteen heeft. Deze ‘grotten’ zijn sinds de Etruskische tijd in gebruik. Eerst als graven, daarna als kelder waar wijn bij een constante temperatuur kan worden bewaard. Een ondergronds stelsel van tunnels en grotten is open voor het publiek.

De joodse wijk is een must. De synagoge, de Hebreeuwse begraafplaats, de kosheroven waar ongezuurd brood werd gebakken, de kelder in de rots waar kosherwijn werd geproduceerd en de kosher slager zijn allemaal bewijzen van een lange joodse geschiedenis. Het is nu open voor het publiek. Het Joodse kwartier werd er gevestigd in de 16e eeuw en staat bekend als het levendigste joodse getto in Italië.

Pitigliano is de stad van het tufsteen, maar ook van de Bianco di Pitigliano DOC. De wijngaarden die in het omliggende platteland volop aanwezig zijn, vormen de basis voor deze witte wijn met zijn bijzondere ‘tufstenen’ smaak. In restaurants kun je typische gerechten van de Maremma proeven, zoals traditioneel gemaakte schapen- en geitenkaas. Overheerlijk zijn de crostini met groenten, paté of spek. Aan te bevelen is de ravioli met ricotta en spinazie of met boter en salie, maar ook de ravioli met verse tomaat en basilicum is tongstrelend. Als hoofdgerecht is lam in witte wijn met artisjokken van Pitigliano buono, maar ook het wilde zwijn uit de Maremma.

Mocht je geen genoeg hebben van het bezoek aan Pitigliano, dan zijn er in de omgeving nog verschillende wandelroutes. Vraag naar kaarten in het toeristen-kantoor, gelegen op het Piazza Garibaldi. De meest interessante zijn de wandelingen in de rotsachtige omgeving langs oude Etruskische grotten en graven over ‘uitgegraven wegen’. Deze vie cave zijn nog steeds een puzzel voor historici en archeologen. De grootste vraag is: waarom maakten deze oude beschaving tunnels en wegen, die meters diep en kilometerslang zijn uitgegraven in vaste rotsen?

Sorano

Onze route eindigt eveneens op een heuvel, namelijk in het pittoreske Sorano dat gebouwd is op een hoge rots. Het dorp maakt, net als Sovana en Pitigliano, deel uit van ‘I Borghi del Tufo’. Het is verbazingwekkend hoe door de eeuwen heen het behouden en onveranderd is gebleven. Een wandeling door Sorano betekent een wandeling door een labyrint van steegjes en trappen die stijgen en dalen. De kronkelende straten van het dorp geven een uniek middeleeuws gevoel.

Het plaatsje heeft een geschiedenis die ver teruggaat. Er wordt gespeculeerd dat Sorano eerst werd bewoond door de Villanovan-mensen uit de IJzertijd, gevolgd door de Etrusken. Het is de familie Aldobrandeschi die rond 800 meer dan vier eeuwen hier de scepter zwaaide. Ze ontwikkelde de plaats als een defensieve positie en versterkte het met muren die het dorp vandaag nog omringen. Vervolgens ging het over onder de heerschappij van de familie Orsini, die er een fort bouwde.  Daarna in 1417 werd het onderdeel van de Republiek van Siena, om vervolgens in 1556 volledig onafhankelijk te worden. In 1860 werd Sorano onderdeel van het Koninkrijk Italië.

Continuïteit met het verleden leeft nog steeds. De boerencultuur heeft eeuwenlang zijn hoofdactiviteiten behouden. Wijngaarden, olijfgaarden, velden van tarwe en herders met schapen omringen de stad. Het gebied rondom Sorano staat ook bekend om de hoge kwaliteit van traditionele Meremma producten.

Onze wandeling eindigt op een versterkte rots uitloper, de Masso Leopoldini. Vanaf dit panoramisch terras kijken we uit over de daken van Sorano en een diepe kloof. In de verte horen we het water van de rivier de Lente voorbijstromen. We kijken terug op een fascinerende tocht waar de Etrusken ons voor zijn gegaan. Een landschap met een eeuwenoude geschiedenis, waarvan sommige met tumultueuze tijden, maar nu plaats hebben gemaakt voor gelatenheid en vredigheid.

Foto: @marcantoniomarrocoli

Vitozza

Wil je nog meer zien en ervaren van vervlogen tijden, dan is de spookstad Vitozza een must. De middeleeuwse ruïnes en grotten werden door de mens gemaakt en gaan terug sinds de Etruskische tijd. Men heeft zelfs grotten gevonden die sinds het Paleolithicum tijdperk zijn bewoond. Het complex maakt deelt uit van het Tufo Archeologisch Park. Tot de 18e eeuw werd het dorp bewoond. Er zijn grote ruimtes gevonden waar ambachtslieden hebben gewerkt en dieren onderdak vonden, gezien de aanwezigheid van troggen voor voer en water.

Lees ook Etruskische reis door de Maremma (deel I) of meer over Toscane

Foto’s @marcantoniomarrocoli @claudio_filo Pieter Arnolli

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.